Görevden Uzaklaştırılan Memur Naklen Atanabilir mi?

Devlet memurları hakkında yürütülen idari disiplin soruşturmaları veya adli ceza kovuşturmaları süreçlerinde, kamu hizmetinin selameti, kurum içi disiplinin korunması ve delillerin karartılmasının önlenmesi amacıyla “Görevden Uzaklaştırma” (kamuoyunda bilinen adıyla açığa alma) tedbiri uygulanabilmektedir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında yetkili makamlarca tatbik edilen bu işlem, kesinleşmiş bir ceza veya mahkûmiyet olmayıp geçici ve ihtiyati bir idari tedbir niteliğindedir.

Ancak görevden uzaklaştırılan bir devlet memurunun açıkta bulunduğu bu süre zarfında, görev yaptığı kamu kurumu, valilik veya belediye tarafından başka bir kadroya, birime veya unvana naklen atanıp atanamayacağı uygulamada sıklıkla ciddi hukuki tereddütlere yol açmaktadır. Görevden uzaklaştırma tedbiri devam ederken idare tarafından kurum içi nakil veya kadro değişikliği yapılabilir mi? Yoksa atama yapılabilmesi için mutlaka adli/idari soruşturmanın sonuçlanması ve görevden uzaklaştırma tedbirinin kaldırılması mı beklenmelidir?

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü’nün 21/08/2026 tarihli ve E-53773008-622.02-16525949 sayılı resmi görüş yazısı ile Danıştay 5. Dairesi’nin yerleşik yargısal içtihatları doğrultusunda bu kritik soruya kesin ve net bir cevap verilmiştir. Bu makalemizde, görevden uzaklaştırılan memurun hukuki statüsünü, açıkta kaldığı süredeki haklarını, idarenin naklen atama takdir yetkisini ve sürecin işleyişini tüm ayrıntılarıyla ele alıyoruz.

1. Görevden Uzaklaştırma Tedbirinin Niteliği ve Kapsamı

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Görevden uzaklaştırma” başlıklı 137. maddesinde bu müessesenin yasal tanımı ve amacı şu şekilde açıkça ifade edilmiştir:

“Görevden uzaklaştırma, Devlet kamu hizmetlerinin gerektirdiği hallerde, görevi başında kalmasında sakınca görülecek Devlet memurları hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir. Görevden uzaklaştırma tedbiri, soruşturmanın herhangi bir safhasında da alınabilir.”

Kanun maddesinden açıkça anlaşılacağı üzere görevden uzaklaştırma müessesesi;
– Bir disiplin cezası, idari yaptırım veya kesin mahkumiyet kararı değildir,
– Kamu hizmetinin gerektirdiği zorunlu hallerde uygulanan geçici bir güvenlik ve tedbir önlemidir,
– Memurun kadrosu ve memuriyet statüsü ile olan hukuki bağı kesintiye uğramadan devam etmekte; yalnızca fiilen görev yapması ve kamu yetkilerini kullanması geçici bir süreyle askıya alınmaktadır.

Ceza Kovuşturması Sırasında Görevden Uzaklaştırma:
Kanunun 140. maddesi uyarınca, haklarında adli mahkemelerce cezai kovuşturma yürütülen devlet memurları da atamaya yetkili amirler, valiler veya müfettişler tarafından soruşturmanın her aşamasında görevden uzaklaştırılabilirler.

2. Açıkta Bulunulan Sürede Memurun Hak ve Yükümlülükleri

Görevden uzaklaştırılan memurların mali hakları, sosyal hakları ve özlük durumları 657 sayılı Kanun’un 141. maddesi ile yasal güvence altına alınmıştır:

“Görevden uzaklaştırılan ve görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan memurlara bu süre içinde aylıklarının üçte ikisi ödenir. Bu gibiler bu Kanunun öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan faydalanmaya devam ederler.”

Maddenin devamında ise son derece önemli bir mali hak düzenlenmiştir: Soruşturma veya yargılama sonucunda memur hakkında memurluktan çıkarmayı gerektirmeyen bir ceza verilmesi, yargılamanın men’ine, beraatine veya takipsizliğe karar verilmesi halinde; memurun açıkta geçirdiği süre boyunca maaşından kesilmiş olan 1/3 aylık farkları kendisine yasal olarak iade edilir. Ayrıca bu süreler memurun kademe ilerlemesinde ve derece yükselmesinde fiilen çalışılmış gibi değerlendirilir.

3. Görevden Uzaklaştırma Süreleri ve Tedbirin Kaldırılması Esasları

657 sayılı Kanun’un 142, 143, 144 ve 145. maddeleri uyarınca görevden uzaklaştırma tedbirinin yasal süre sınırları ve kaldırılma usulleri şu şekildedir:

– Disiplin Soruşturması Kapsamında: Disiplin kovuşturması nedeniyle alınan görevden uzaklaştırma tedbiri en çok 3 ay devam edebilir. Bu 3 aylık süre sonunda memur hakkında nihai bir disiplin kararı (memurluktan çıkarma) verilmediği takdirde memur derhal görevine başlatılmak zorundadır.
– Ceza Kovuşturması Kapsamında: Adli ceza davası veya kovuşturması nedeniyle görevden uzaklaştırılan memurlar hakkında ise yetkili amir, ilgilinin durumunu her 2 ayda bir düzenli olarak inceleyerek görevine dönüp dönmemesi hususunda gerekçeli bir karar verir ve bu kararı memura yazılı olarak tebliğ eder.

4. Görevden Uzaklaştırılan Memur Başka Kadroya Atanabilir mi? Danıştay Kararı

Uygulamada belediyelerin ve kamu kurumlarının insan kaynakları birimlerinde en çok tereddüt edilen husus, fiilen görevi başında bulunmayan bir personelin 657 sayılı Kanun’un 76. maddesi kapsamında başka bir kadroya naklen atanıp atanamayacağıdır.

Danıştay 5. Dairesi’nin 19/02/2013 tarihli ve E:2010/965, K:2013/1163 sayılı emsal kararında bu husus hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde açıklığa kavuşturulmuştur:

“657 sayılı Yasa’da, görevden uzaklaştırmanın Devlet memurları hakkında alınan ihtiyati bir tedbir olduğu, görevden uzaklaştırılanların, aylıklarının üçte ikisinin ödeneceği, bu gibilerin bu Kanunun öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan faydalanmaya devam edecekleri düzenlemesine yer verilmiş olup, İdarelerin, 657 sayılı Yasa’nın 76. Maddesiyle kendilerine tanınan naklen atama yetkisini bu dönemde kullanamayacaklarına yönelik bir kısıtlama getirilmemiştir. Bu nedenle, dava konusu işlemin, davacının görevden uzak olduğu dönemde kurulmuş olması anılan işlemi sakatlamayacaktır.”

Danıştay’ın bu kararı göstermektedir ki; görevden uzaklaştırma kararı, idarenin teşkilat yapısı içerisindeki yönetim ve naklen atama yetkisini ortadan kaldırmaz. İdare, kamu hizmetinin gerektirdiği durumlarda açıkta bulunan personeli durumuna uygun başka bir kadroya naklen atayabilir.

5. Bakanlık Görüşü ve Uygulamada Dikkat Edilecek Hususlar

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü’ne intikal eden somut olayda; bir belediye başkanlığında görev yapan ve adli süreçler sebebiyle görevden uzaklaştırılan personelin, bu süreç devam ederken belediye bünyesindeki başka bir kadroya atanmasının hukuken mümkün olup olmadığı sorulmuştur.

Bakanlık, 657 sayılı Kanun hükümleri ve Danıştay 5. Dairesi’nin emsal içtihadını esas alarak şu nihai mütalaayı vermiştir:

Bakanlık Görüşünün Özeti:
Belediye bünyesinde görev yapmakta iken adli veya idari süreçler kapsamında görevden uzaklaştırılan personelin memuriyet statüsü hukuken kesintisiz devam ettiğinden ve meri mevzuatta açıkta bulunan memurun atanamayacağına dair yasaklayıcı bir hüküm bulunmadığından; ilgilinin belediye teşkilatı içerisinde başka bir kadroya naklen atanmasının mevzuat açısından mümkün olduğu mütalaa edilmektedir.

İdarelerin Uygulamada Dikkat Etmesi Gereken Hususlar:
1. Kadro ve Derece Uyumu: Yapılacak yeni naklen atama işleminde memurun 657 sayılı Kanun’un 76. maddesi çerçevesinde kazanılmış hak aylık derecesi, kadro derecesi ve unvan denklikleri tam olarak gözetilmelidir.
2. Tedbirin Hukuki Durumu: Memurun başka bir kadroya atanmış olması, hakkında uygulanan görevden uzaklaştırma tedbirini otomatik olarak sona erdirmez. Yeni kadrosuna atanan personel, görevden uzaklaştırma tedbiri yetkili amirce usulüne uygun kaldırılana kadar açıkta kalmaya ve 2/3 oranında maaş almaya devam eder.
3. Tebligat Usulü: Atama kararnamesi memura yasal usullerle tebliğ edilir; ancak memurun fiilen mesaiye başlaması ve görevi devralması hakkındaki tedbirin kaldırılmasıyla mümkün olur.

Hakkında idari veya adli bir soruşturma/kovuşturma yürütüldüğü için görevden uzaklaştırılan devlet memurlarının başka bir kadroya naklen atanması mevzuatımız ve yargı kararları açısından tamamen hukuka uygundur.

Özetle;
1. Görevden uzaklaştırma geçici ve ihtiyati bir tedbirdir; memurun memuriyet bağı ve hukuki statüsü aynen devam eder.
2. Mevzuatta açıkta bulunan memurun naklen atanamayacağına dair hiçbir kısıtlayıcı hüküm yer almamaktadır.
3. İdare, hizmet gerekleri ve personel planlaması doğrultusunda açıkta bulunan memuru başka bir kadroya atama takdirine sahiptir.
4. Yapılan bu atama görevden uzaklaştırma tedbirini kendiliğinden kaldırmaz; memur tedbir kaldırılıncaya kadar haklarından 141. madde kapsamında yararlanmaya devam eder.