Emekli Personel Nasıl Yeşil Pasaport Alacak?

Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri için Yeşil Pasaport (Hususi Damgalı Pasaport), uluslararası seyahatlerde sunduğu vize muafiyetleri ve kolaylıklar nedeniyle büyük bir öneme sahiptir. Kamu görevlilerinin aktif memuriyet dönemlerinde elde ettikleri bu hak, emeklilik veya çekilme (istifa) sonrasında da devam etmektedir.

Ancak uygulamada, emekliye ayrılan memurların başvuru sürecinde hangi belgeleri temin etmeleri gerektiği ve eski kurumlarından talep edecekleri kadro/unvan belgelerinin hukuki niteliği konusunda sıklıkla tereddütler yaşanmaktadır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü tarafından verilen resmi görüş yazısı, emekli personelin Hususi Damgalı Pasaport başvuru sürecindeki usul ve esasları netleştirmiştir. Bu yazımızda, emekli olan kamu çalışanlarının Yeşil Pasaport alma şartlarını ve adım adım yapmaları gereken müracaat süreçlerini inceliyoruz.

1. Hukuki Çerçeve: 5682 Sayılı Pasaport Kanunu Ne Diyor?

Hususi damgalı pasaport verilmesine ilişkin temel düzenleme, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14. maddesinde yer almaktadır. Anılan maddede pasaport verilecek hak sahipleri şu şekilde tanımlanmıştır:

“Birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri, vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapanlardan en az 15 yıl mesleki kıdemi olan öğretim üyeleri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmî vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir… Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir.”

Kanun hükmünden anlaşılacağı üzere, emekli personelin Yeşil Pasaport alabilmesi için memuriyet döneminde 1., 2. veya 3. derece kadrolarda bulunmuş olması şarttır. Kadro derecesi bu şartı sağlayan memurlar, emekli olsalar dahi bu haklarını korurlar.

Ayrıca aynı maddenin (C) fıkrasında müracaat merciine ilişkin özel bir düzenleme bulunmaktadır:

“Emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanların hususi damgalı pasaport alabilmeleri için durumlarını gösteren belgelerle, doğrudan İçişleri Bakanlığına müracaat etmeleri lazımdır.”

2. Başvuru Belgeleri ve İkinci Nesil Pasaport Uygulama Talimatı

İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen pasaport işlemlerinde, “İkinci Nesil Pasaport Uygulama Talimatı” esas alınmaktadır. Talimatın 14. ve 16. maddelerinde emekli personelin başvuru evrakına ilişkin detaylı hükümlere yer verilmiştir:

Talimatın 16. maddesinin (ğ) bendinin 4. alt bendine göre:
“Emekli veya çekilme nedeniyle hususi damgalı pasaport başvurusunda bulunan hak sahiplerinden bir defaya mahsus mensubu bulunduğu kurum tarafından düzenlenmiş unvanı ve kadro derecesini gösterir resmi belge getirmesi istenecek, tereddüt edilmesi halinde belge hak sahibinden yeniden talep edilecektir.”

Buradaki kritik unsur, emekli personelin aktif memuriyet yaptığı dönemdeki kurumundan “kadro derecesini ve unvanını gösterir resmi belge” getirme zorunluluğudur.

Elektronik ve Islak İmza Detayı:
Uygulama Talimatı’nın 14. maddesinde dikkat çeken önemli bir düzenleme bulunmaktadır. Çalışan memurlar için düzenlenen pasaport talep formlarında e-imzalı belgeler kabul edilmezken; emeklilik veya çekilme nedeniyle görevinden ayrılan kişilerin ibraz edeceği kadro durum belgesinde hem ıslak imzalı hem de elektronik imzalı (e-imzalı) belgeler resmi müracaat için geçerli kabul edilmektedir.

3. Bakanlık Görüşü: Kurumlar Emekli Personele Bu Belgeyi Vermek Zorunda mı?

Bir belediye başkanlığının, “emekliye ayrılan personele emekli olduğu tarihteki kadro derecesini ve unvanını gösteren belgenin düzenlenmesinin mevzuata uygun olup olmadığı” yönündeki talebi üzerine Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı resmi mütalaasını yayımlamıştır.

Bakanlık görüşünde şu hususlara yer verilmiştir:
İkinci Nesil Pasaport Uygulama Talimatı gereğince, Nüfus Müdürlüklerine yapılacak hususi damgalı pasaport müracaatında ilgili kurumca düzenlenmiş unvan ve kadro derecesi belgesinin aranmasının yasal bir zorunluluk olduğu belirtilmiştir. Bu doğrultuda, belediye veya diğer kamu kurumlarında görev yapmaktayken emekliye ayrılan personele, emekli oldukları tarihteki kadro derecesini ve unvanını gösterir resmi belgenin kurumlarınca düzenlenmesinde mevzuat açısından hiçbir sakınca bulunmadığı bildirilmiştir.

Bu çerçevede kamu kurumları, emekli olan eski personelinin pasaport müracaatında kullanmak üzere talep ettiği unvan ve derece belgesini düzenlemekle yükümlüdür.

4. Emekliler İçin Adım Adım Yeşil Pasaport Başvuru Süreci

Emekli bir kamu görevlisinin Hususi Damgalı Pasaport alabilmesi için izlemesi gereken adımlar şunlardır:

Birinci Adım: Kurumdan Kadro Durum Belgesi Alınması
Emekli olunan kuruma (Belediye, Bakanlık, Valilik, İl Milli Eğitim vb.) dilekçe ile başvurularak, emekli olunan tarihteki kadro derecesini (1, 2 veya 3. derece) ve unvanı gösterir resmi pasaport belgesi talep edilir. Belge e-imzalı veya ıslak imzalı olarak temin edilebilir.

İkinci Adım: NVİ Randevusu Alınması
İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü resmi web sitesi (randevu.nvi.gov.tr) veya ALO 199 çağrı merkezi üzerinden İl veya İlçe Nüfus Müdürlüklerinden pasaport randevusu alınır.

Üçüncü Adım: Değerli Kağıt Bedelinin Ödenmesi
Hususi damgalı pasaportlar harçtan muaftır. Yalnızca Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından her yıl belirlenen Pasaport Değerli Kağıt Bedeli (cüzdan bedeli) vergi dairesi, e-Devlet, anlaşmalı bankalar veya İnteraktif Vergi Dairesi üzerinden ödenir.

Dördüncü Adım: Başvuru Belgelerinin Teslimi
Randevu gün ve saatinde Nüfus Müdürlüğüne gidilerek aşağıdaki belgeler ibraz edilir:
– T.C. Kimlik Kartı / Nüfus Cüzdanı
– Emekli olunan kurumdan alınan unvan ve kadro derecesini gösterir onaylı resmi belge (Bir defaya mahsus alınır)
– 1 adet Biyometrik Fotoğraf (Son 6 ay içinde çekilmiş)
– Değerli kağıt bedeli ödeme dekontu/sistem onayı
– Varsa mevcut pasaportlar

5682 sayılı Pasaport Kanunu uyarınca memuriyeti döneminde 1., 2. ve 3. derece kadrolarda bulunmuş emekli kamu görevlilerinin Hususi Damgalı (Yeşil) Pasaport alma hakları yasal güvence altındadır.

Başvuru yapacak emekli personelin dikkat etmesi gereken en önemli husus, mensubu oldukları son kurumdan kadro derecelerini ve unvanlarını gösterir belgeyi temin etmeleridir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın netleştirdiği üzere, kurumların bu belgeyi emekli personele düzenleyip vermesi yasal bir zorunluluktur.