Lisans Mezunu Teknisyen Belediye Başkan Yardımcısı Olabilir mi?

Belediyelerde Teknik Hizmetler (TH) sınıfında Teknisyen kadrosunda görev yaparken lisans öğrenimini tamamlayan devlet memurlarının kariyer ve liyakat hatlarındaki belirsizlikler, uygulamada hem memurlar hem de insan kaynakları birimleri tarafından en çok merak edilen konulardan biridir. Lisans mezuniyeti sonrasında Genel İdare Hizmetleri (GİH) sınıfındaki kadrolara sınavsız geçiş imkânı bulunmakta mıdır? Daha da önemlisi, lisans mezunu bir teknisyen doğrudan veya dolaylı olarak Belediye Başkan Yardımcısı kadrosuna atanabilir mi?

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan resmi görüş yazısı, bu konudaki tereddütleri giderecek ve uygulamaya ışık tutacak son derece net hukuki tespitler içermektedir. Bu makalemizde, mevzuat hükümlerini ve Bakanlık görüşünü detaylandırarak konuyu tüm boyutlarıyla inceliyoruz.

1. Hukuki Çerçeve: 657 Sayılı Kanun’un 71. ve 76. Maddeleri Ne Diyor?

Devlet memurlarının sınıf değiştirmeleri ve kurum içi nakil işlemleri, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun genel hükümlerine tabidir. Bakanlık görüş yazısında öncelikle bu iki temel maddeye vurgu yapılmıştır:

“657 Sayılı DMK Madde 71 (Bir sınıftan başka bir sınıfa geçme):
Memurların eşit dereceler arasında veya derece yükselmesi suretiyle sınıf değiştirmeleri caizdir. Bu şekilde sınıf değiştireceklerin geçecekleri sınıf ve görev için bu Kanunda, kuruluş kanunlarında veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen niteliklere sahip olmaları şarttır. Bu durumda sınıfları değişenlerin eski sınıflarının derecesinde elde ettikleri kademelerde geçirdikleri süreler yeni sınıflardaki derecelerinde dikkate alınır. Kurumlar, memurlarını meslekleri ile ilgili sınıftan genel idare hizmetleri sınıfına veya genel idare hizmetleri sınıfından meslekleri ile ilgili sınıfa, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık dereceleriyle atayabilirler…”

Kanunun 71. maddesinin ikinci fıkrası son derece açıktır: İdare, mesleki sınıfta (örneğin Teknik Hizmetler Sınıfı) yer alan bir memuru, Genel İdare Hizmetleri (GİH) sınıfına görev ve unvan eşitliği gözetmeksizin kazanılmış hak aylık derecesiyle atama yetkisine sahiptir.

Ayrıca, 657 sayılı Kanun’un “Memurların kurumlarınca görevlerinin ve yerlerinin değiştirilmesi” başlıklı 76. maddesi uyarınca kurumlar, memurları kadro derecelerine eşit veya 68. maddedeki esaslar çerçevesinde üst derecelerdeki kadrolara naklen atama takdir yetkisine sahiptir.

2. Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği Açısından Durum

657 sayılı Kanun’daki genel ilkelerin yanında, belediye personelinin sınıf ve kadro değişikliklerinde “Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Personelinin Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Yönetmelik” (02/07/2020 tarihli ve 31173 sayılı Resmi Gazete) hükümleri uygulanır.

Söz konusu Yönetmeliğin “Hizmet grupları arasında geçişler” başlıklı 19. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi şu düzenlemeyi içermektedir:

– Unvan değişikliğine tabi kadrolar arasındaki geçişler kural olarak unvan değişikliği sınavı ile yapılır.
– Ancak, en az lisans düzeyinde öğrenim gerektiren unvan değişikliğine tabi kadrolardan veya unvan değişikliğine tabi diğer kadrolardan (teknisyenlik gibi), en az lisans mezunu olmak kaydıyla Yönetmeliğin 5. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinin (2) numaralı alt bendinde sayılan GİH kadrolarına sınavsız, genel hükümlere göre atama yapılabilir.

“Sınavsız Atanabilecek GİH Kadroları (Yönetmelik m. 5/1-d-2):”
Lisans öğrenimini tamamlayan bir teknisyen, idarenin takdiriyle şu kadrolara sınavsız atanabilir:
– Bilgisayar İşletmeni
– Veri Hazırlama ve Kontrol İşletmeni (VHKİ)
– Memur
– Ayniyat Memuru / Ambar Memuru
– Veznedar / Tahsildar
– Şoför
– Evlendirme Memuru
– Belediye Trafik Memuru
– Mutemet, Bilet Satış Memuru, Sayaç Memuru vb.

Bakanlık mütalaasında net bir şekilde ifade edildiği üzere; teknisyen kadrosundaki personelin lisans eğitimini bitirmesi sebebiyle GİH sınıfındaki bu kadrolara atanması idarenin takdirinde bulunmaktadır.

3. Lisans Mezunu Teknisyen Belediye Başkan Yardımcısı Olabilir mi?

Konunun en önemli boyutu ise lisans mezunu teknisyenin “Belediye Başkan Yardımcısı” kadrosuna atanıp atanamayacağıdır.

Belediye Başkan Yardımcılığı kadrosu, belde belediyelerinden büyükşehir ilçe belediyelerine kadar yönetici kademesinde yer alan istisnai/üst kademe bir görevdir. Bakanlık, yayımladığı görüş yazısında bu konuyu değerlendirirken 10/08/2022 tarihli ve 4306399 sayılı temel görüşüne atıfta bulunarak atama şartlarını netleştirmiştir.

Başkan Yardımcılığı Atamasında Aranan Temel Şartlar:

1. Eğitim Şartı: Belediye başkan yardımcısı kadrolarına atanabilmek için kural olarak en az 4 yıllık lisans mezunu olmak gerekmektedir. Teknisyen memur lisans diplomasını aldığı an bu şartı hukuken karşılamış olur.
2. Hizmet Süresi Şartı (657 s.K. m. 68/B): 1. ve 2. derece başkan yardımcılığı kadrolarına atanabilmek için lisans mezunlarının en az 10 yıl toplam hizmet süresinin (memuriyet ve mevzuatın kabul ettiği diğer hizmetler) bulunması gerekmektedir. (3. ve 4. derece kadrolar için bu süre 8 yıldır).
3. Görevde Yükselme Sınavı Muafiyeti: Belediye Başkan Yardımcılığı kadrosu, Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği kapsamında sınavla atanacak kadrolar arasında yer almamaktadır. Dolayısıyla bu kadroya yapılan atamalarda unvan değişikliği veya görevde yükselme sınavı şartı aranmaz.

“Hukuki Sonuç:”
Lisans mezunu olan bir teknisyen, 657 sayılı Kanun’un 68/B maddesinde belirtilen öğrenim ve hizmet süresi (örneğin 10 yıllık hizmet) şartlarını taşıyorsa, belediye başkanının takdiri ile doğrudan veya GİH sınıfına geçirilerek “Belediye Başkan Yardımcısı” kadrosuna atanabilir. Lisans diplomasına sahip olması legal bir engel teşkil etmediği gibi, aksine bu görev için aranan lisans şartını sağlamasını sağlar.

4. Sürecin Adım Adım İşleyişi ve İdarenin Takdir Hakkı

Uygulamada belediye idareleri bu atamayı iki farklı yöntemle gerçekleştirebilir:

1. Kademeli Atama Yolu: Belediye idaresi, lisans mezunu teknisyeni öncelikle Yönetmeliğin 19/1-e maddesi uyarınca sınavsız olarak GİH sınıfındaki “Memur” veya “VHKİ” kadrosuna atar. Ardından, ilgilinin 68/B hizmet süresi uygunsa Belediye Başkan Yardımcısı kadrosuna atamasını yapabilir.
2. Doğrudan Atama Yolu: Personel zaten lisans mezunu olduğu ve TH sınıfından GİH sınıfına geçiş 657 sayılı Kanun’un 71 ve 76. maddeleriyle mümkün kılındığı için, 68/B’deki hizmet yılı şartını da taşıyorsa doğrudan Belediye Başkan Yardımcısı kadrosuna atanabilir.

“Önemli Uyarı: Gerek teknisyenin GİH sınıfı kadrolara sınavsız nakli gerekse Belediye Başkan Yardımcılığına atanması hususunda mevzuat idareye bir zorunluluk yüklememekte, takdir hakkı tanımaktadır. Memurun lisans bitirmesi idareyi otomatik atama yapmaya zorlamaz; ancak idare atamak isterse önünde mevzuat açısından bir engel bulunmamaktadır.”

Özet ve Sonuç

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü’nün görüş yazısı ışığında özetlemek gerekirse:

1. GİH Kadrolarına Geçiş: Teknik Hizmetler Sınıfında Teknisyen kadrosunda görev yapan ve lisans eğitimini tamamlayan memur; Memur, VHKİ, Bilgisayar İşletmeni vb. GİH kadrolarına sınavsız ve genel hükümlere göre atanabilir.
2. Başkan Yardımcılığı Ataması: Lisans diplomasını alan ve 657 sayılı Kanun’un 68/B maddesindeki gerekli hizmet süresini (10 yıl vb.) tamamlayan teknisyen memur, Görevde Yükselme Sınavına tabi olmadan Belediye Başkan Yardımcısı olarak atanabilir.
3. Takdir Yetkisi: Tüm bu atama süreçlerinde yetki ve takdir hakkı belediye yönetimindedir.