Memur Aynı Kişi için Tekrar Refakat İzni Alabilir mi?

Memur Aynı Kişi İçin Tekrar Refakat İzni Alabilir mi?

Devlet memurlarının bakmakla yükümlü oldukları veya bakmakla yükümlü olmasalar dahi refakat edilmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek derecedeki aile fertlerinin ağır kaza geçirmesi ya da tedavisi uzun süren ağır bir hastalığa yakalanması hallerinde, memurların aylık ve özlük hakları korunarak refakat izni kullanabilmeleri kamu personel mevzuatımızda tanımlanmış en önemli sosyal haklardan biridir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında kamu görevlilerine sağlanan bu imkân, hem sosyal devlet ilkesinin bir gereği hem de aile bütünlüğünü koruyan insani bir ihtiyaca yanıt vermektedir.

657 sayılı Kanun uyarınca memurlar, sağlık kurulu raporu ile belgelendirmek kaydıyla tek seferde 3 aya kadar refakat izni kullanabilmekte; bu süre sağlık kurulunun lüzum görmesi halinde 3 ay daha uzatılarak toplamda 6 aya kadar ulaştırılabilmektedir. Ancak uygulamada idareler ile memurlar arasında en çok tereddüde ve hukuki uyuşmazlığa yol açan konulardan biri de azami süre olan 6 aylık refakat izninin tamamlanmasından sonraki süreçtir. Aynı yakın için (örneğin hasta olan eş, çocuk veya anne/baba için) daha önce 6 ay refakat izni kullanılmışsa, ilerleyen dönemde aynı kişi için yeniden refakat izni alınabilir mi? Aynı hastalığın nüksetmesi veya hastanın farklı bir hastalığa yakalanması hallerinde hukuki süreç nasıl işler?

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü’nün 02/06/2026 tarihli ve E-53773008-622.02-15789256 sayılı resmi görüş yazısı, 657 sayılı Kanun ve Devlet Memurlarına Verilecek Hastalık Raporları ile Hastalık ve Refakat İznine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri çerçevesinde konuya ilişkin tüm tereddütleri net bir şekilde çözüme kavuşturmuştur. Bu makalemizde, memurun aynı kişi için tekrar refakat izni almasının usul ve esaslarını, mevzuatın aradığı kriterleri ve idarelerin dikkat etmesi gereken idari süreçleri tüm detaylarıyla inceliyoruz.

1. Refakat İzninde 6 Ay Sınırı Ne Anlama Gelir?

Memurların refakat iznine ilişkin temel yasal dayanak, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 105. maddesinin son fıkrasında yer almaktadır:

“Ayrıca, memurun bakmakla yükümlü olduğu veya memur refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş ve çocukları ile kardeşlerinden birinin ağır bir kaza geçirmesi veya tedavisi uzun süren bir hastalığının bulunması hâllerinde, bu hâllerin sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi şartıyla, aylık ve özlük hakları korunarak, üç aya kadar izin verilir. Gerektiğinde bu süre bir katına kadar uzatılır.”

Anılan kanun maddesine dayanılarak yürürlüğe konulan Devlet Memurlarına Verilecek Hastalık Raporları ile Hastalık ve Refakat İznine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Refakat iznine ilişkin esaslar” başlıklı 10. maddesinin 4. fıkrasında ise şu kesin sınır çizilmiştir:

“Aynı kişi ve aynı vakaya dayalı olarak verilecek refakat izninin toplam süresi altı ayı geçemez.”

Burada idarelerin ve memurların dikkat etmesi gereken en önemli hukuki kavram “aynı vaka” ifadesidir. Mevzuat, aynı kişi için toplam refakat iznini değil, “aynı kişi ve aynı hastalığa/vakaya dayalı” refakat iznini azami 6 ay ile sınırlandırmıştır.

2. Aynı Hastalık / Aynı Vaka Durumunda Tekrar İzin Alınabilir mi?

Bir kamu görevlisi, hasta olan yakını (örneğin eşi) için belirli bir tanı veya hastalık nedeniyle ilk aşamada 3 ay, ardından rapor uzatımı ile 3 ay daha olmak üzere toplam 6 ay ücretli refakat izni kullanmışsa, o hastalık özelinde kanuni azami sınıra ulaşılmış olur.

Bakanlık görüş yazısında net bir şekilde ifade edildiği üzere:
– Eşinin veya yakınının rahatsızlığı sebebiyle toplam 6 ay refakat izni kullanmış olan bir personele, söz konusu refakat iznine esas teşkil eden sağlık kurulu raporunda belirtilen “aynı hastalığa” dayanılarak tekrar refakat izni verilmesi mevzuaten mümkün değildir.
– Hastalık devam etse, kronikleşse veya ilerleyen yıllarda aynı hastalık nüksetse dahi, aynı tanı ve vaka üzerinden 6 aylık yasal ücretli izin sınırı bir daha aşılamaz.

Bu durumda memurun aynı hastalık sebebiyle aylık ve özlük hakları korunarak ücretli refakat izni kullanma hakkı tamamen tükenmiş olmaktadır.

3. Farklı Hastalık veya Yeni Bir Vaka Durumunda Tekrar İzin Alınabilir mi?

Süreçteki en kritik ve memurlar lehine olan hukuki ayrım tam da bu noktada ortaya çıkmaktadır. Bir memurun aynı yakını için daha önce 6 ay refakat izni kullanmış olması, o yakın için ömür boyu bir daha hiçbir şekilde refakat izni alamayacağı anlamına gelmez.

Bakanlık görüşünde yer verilen ilkelere göre:
– Memurun eşi veya bakmakla yükümlü olduğu yakını, daha önce refakat izni alınmasına neden olan hastalığı dışında “farklı bir hastalığa” yakalanırsa, bu yeni tanıya dayalı olarak memura tekrar refakat izni verilmesi zorunludur.
– Mevzuatımızda, farklı hastalıklara ve farklı vakalara dayanılarak verilecek refakat izinlerinin sayısına veya toplam süresine ilişkin herhangi bir üst sınır ya da kısıtlama getirilmemiştir.

Örnekle açıklamak gerekirse; eşinin onkolojik tedavisi (kanser) nedeniyle 6 ay refakat izni kullanan bir memur, ilerleyen dönemde eşinin ağır bir trafik kazası geçirmesi veya farklı bir kronik organ yetmezliği yaşaması halinde, bu yeni vaka için tekrar 3 ay + 3 ay (toplam 6 ay) ücretli refakat izni kullanma hakkına sahip olur.

4. Hastalığın “Farklı Bir Hastalık” Olduğu Nasıl Belirlenir?

Uygulamada idarelerin ve insan kaynakları birimlerinin en çok tereddüt ettiği konulardan biri, rapordaki yeni tanının eski hastalığın bir komplikasyonu/devamı mı yoksa tıbben bağımsız “farklı bir hastalık” mı olduğunun tespitidir.

Bakanlık görüş yazısında bu husus sağlık kurullarının yetkisine bırakılmıştır:
– İki hastalığın veya tanının farklı vaka olup olmadığının tespiti, tamamen tam teşekküllü sağlık hizmeti sunucularından (hastanelerden) alınacak en az 3 hekimli Sağlık Kurulu Raporu ile belirlenir.
– Sağlık kurulu raporunda hastanın uluslararası ICD tanı kodları ve klinik tablosu açıkça belirtilmeli; rapor mevzuatın aradığı “hayati tehlike vardır”, “sürekli ve yakın bakım gereklidir” şartlarını eksiksiz taşımalıdır.

İdarelerin, sağlık kurulunun koyduğu tıbbi teşhisi sorgulama, tıbbi değerlendirme yapma veya iki farklı tanıyı “aynı hastalık” kabul ederek izni reddetme yetkisi bulunmamaktadır. Rapor mevzuata uygun tanzim edilmişse idare izni vermekle yükümlüdür.

5. Sağlık Kurulu Raporunda Aranacak Zorunlu Unsurlar

Farklı bir hastalık sebebiyle tekrar refakat izni talep edildiğinde, verilecek yeni sağlık kurulu raporunda Yönetmelik m. 10/2 gereğince şu unsurların eksiksiz yer alması şarttır:

1. Refakati gerektiren tıbbi sebepler ve yeni hastalığın ICD tanısı,
2. Refakat edilmediği takdirde hayati tehlikenin bulunup bulunmadığı ibaresi,
3. Hastaya sürekli ve yakın bakımın gerekip gerekmediği hususu,
4. Üç ayı geçmeyecek şekilde refakat süresi (örneğin 1 ay, 2 ay veya 3 ay),
5. Varsa refakatçinin taşıması gereken özel nitelikler.

Bu şartlardan herhangi birini içermeyen raporlara dayanılarak, farklı hastalık beyan edilse dahi idarece refakat izni verilemez.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü’nün 02/06/2026 tarihli görüş yazısı doğrultusunda konuyu özetlemek gerekirse:

1. Aynı Kişi ve Aynı Hastalık: Memurun aynı yakını ve aynı hastalığı için kullanabileceği toplam ücretli refakat izni süresi azami 6 aydır. 6 ay dolduktan sonra aynı tanı ile tekrar refakat izni verilemez.
2. Aynı Kişi ve Farklı Hastalık: Memurun aynı yakınının daha önceki rahatsızlığından bağımsız, farklı bir hastalığa yakalanması halinde, usulüne uygun sağlık kurulu raporu getirmesi kaydıyla tekrar refakat izni verilmesi zorunludur.
3. Sınır Bulunmaması: Mevzuatımızda farklı hastalıklara dayanılarak alınacak refakat izinleri için sayısal bir kısıtlama öngörülmemiştir.
4. Tıbbi Değerlendirme: Hastalığın farklı bir vaka olup olmadığının takdiri idareye değil, raporu düzenleyen sağlık kuruluna aittir.