Memurun Refakat İzni Alabilmesi İçin Sağlık Raporu Nasıl Olmalı?

Memurun Refakat İzni Alabilmesi İçin Sağlık Raporu Nasıl Olmalı?

Devlet memurlarının bakmakla yükümlü oldukları veya bakmakla yükümlü olmasalar dahi refakat edilmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek derecedeki yakınlarının ağır bir kaza geçirmesi ya da tedavisi uzun süren ağır bir hastalığa yakalanması halinde, kanunen kendilerine refakat izni tanınmaktadır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında sağlanan bu hak, memurların aylık ve özlük hakları korunarak verilen, hem sosyal devlet ilkesinin bir gereği hem de insani bir ihtiyacı karşılayan son derece kritik bir haktır.

Ancak kamu kurumlarının insan kaynakları birimlerinde ve uygulamada; aile hekimlerinden veya tek hekimlerden alınan raporların geçerliliği, raporlarda bulunması zorunlu ibarelerin eksikliği, rapor sürelerinin sınırı ve özel hastanelerden alınan sağlık kurulu raporlarının kabul edilip edilmeyeceği hususlarında idareler ile memurlar arasında sıklıkla ciddi uyuşmazlıklar yaşanmaktadır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü’nün 01/07/2026 tarihli ve E-53773008-622.02-16076046 sayılı resmi görüş yazısı, Sağlık Raporları Yönetmeliği ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde refakat iznine esas sağlık kurulu raporlarının taşıması gereken tüm hukuki şartları net bir şekilde ortaya koymuştur. Bu makalemizde, memurun refakat izni alabilmesi için sağlık kurulu raporunun nasıl düzenlenmesi gerektiğini, raporda bulunması gereken zorunlu unsurları ve idarelerin dikkat etmesi gereken idari usulleri adım adım ve tüm detaylarıyla inceliyoruz.

1. Hukuki Çerçeve: 657 Sayılı DMK ve Yönetmelik Hükümleri

Memurların refakat izni kullanabilme hakkı, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 105. maddesinin son fıkrasında şu net ifadelerle kurala bağlanmıştır:

“Ayrıca, memurun bakmakla yükümlü olduğu veya memur refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş ve çocukları ile kardeşlerinden birinin ağır bir kaza geçirmesi veya tedavisi uzun süren bir hastalığının bulunması hâllerinde, bu hâllerin sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi şartıyla, aylık ve özlük hakları korunarak, üç aya kadar izin verilir. Gerektiğinde bu süre bir katına kadar uzatılır.”

Kanunun bu maddesine paralel olarak yürürlüğe konulan Devlet Memurlarına Verilecek Hastalık Raporları ile Hastalık ve Refakat İznine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 10. maddesi, refakat izninin verilme şartlarını ve sınırlarını daha ayrıntılı bir biçimde düzenlemiştir.

İznin Kullanılabileceği Yakınlar ve Kapsam:
– Bakmakla yükümlü olunan kişiler: Ana, baba, eş ve öz çocukları.
– Bakmakla yükümlü olunmasa dahi refakat edilmediğinde hayati tehlikesi bulunan kişiler: Ana, baba, eş, çocuklar ve öz kardeşler.

Mevzuat gereğince, bu kişilerin dışındaki akrabalar (örneğin büyükanne, büyükbaba, amca, teyze, kayınpeder, kayınvalide vb.) için memura refakat izni verilmesi hukuken mümkün değildir.

2. Sağlık Kurulu Raporunda Bulunması Zorunlu Şartlar ve İfadeler

Bakanlık görüş yazısında açıkça vurgulandığı üzere, refakat iznine esas teşkil edecek raporların geçerli sayılabilmesi için belirli yasal ibareleri eksiksiz ve tereddüde yer bırakmayacak şekilde taşıması şarttır. Aile hekimlerinden, poliklinik doktorlarından veya tek hekimlerden alınan hastalık ve muayene raporlarıyla refakat izni kullanılması mevzuten imkansızdır.

Sağlık Raporları Yönetmeliği’nin 29. maddesi uyarınca, refakat iznine esas sağlık kurulu raporlarının mutlaka en az 3 hekimli sağlık kurulu tarafından düzenlenmesi gerekmektedir.

Rapor İçeriğinde Yer Alması Gereken Zorunlu Unsurlar:
1. Hastanın uluslararası standartlardaki ICD tanı veya tanıları,
2. Hastanın genel sağlık durumu ve klinik tablosu,
3. Refakati gerektiren tıbbi sebepler,
4. Refakat edilmediği takdirde hayati tehlikenin bulunup bulunmadığı yönündeki açık tıbbi değerlendirme,
5. Birden fazla tanı bulunuyorsa, hangi tanı veya tanıların hayati tehlike kapsamında değerlendirildiği,
6. Hastaya sürekli ve yakın bakımın gerekip gerekmediği hususu,
7. Varsa refakat edecek kişinin taşıması gereken özel nitelikler (örneğin tıbbi cihaz kullanımı nedeniyle sağlık personeli refakati gereksinimi vb.).

Rapor İçeriğinde Yer Almaması Gereken Hatalı İfadeler:
Yönetmelik hükümleri uyarınca, sağlık kurullarınca düzenlenen tıp raporlarında “refakat izni kullanması uygundur” veya “refakat izni kullanması uygun değildir” şeklinde idari tasarruf içeren kararlara yer verilemez. Ayrıca rapor metninde refakat edecek memurun adı, soyadı ve T.C. kimlik numarası gibi kişisel bilgilerine yer verilmemesi gerekmektedir. Sağlık kurulu raporu sadece hastanın tıbbi durumunu tespit eder; bu rapora dayanarak izin verme yetkisi ve takdiri memurun görev yaptığı kamu kurumuna aittir.

Eksik Rapor Durumunda İdarenin Eylemi:
Bakanlık mütalaasında altı çizildiği üzere, tıp kurulunca düzenlenen raporda yukarıda sayılan zorunlu unsurlardan (özellikle “hayati tehlike vardır” ve “sürekli ve yakın bakım gereklidir” ibareleri) herhangi birinin yer almaması halinde idarece memura refakat izni verilmesi mevzuat açısından mümkün bulunmamaktadır.

3. Rapor Süreleri, Kullanım Sınırları ve Hak Kayıpları

Refakat iznine esas sağlık kurulu raporlarının geçerlilik süreleri, yenilenme şartları ve kullanım sınırları kanun ve yönetmelikle kesin kurallarla belirlenmiştir:

– Tek Seferde Verilebilecek Süre: Refakat iznine esas sağlık kurulu raporu bir defada en fazla 3 ay süreli olarak düzenlenebilir.
– Sürenin Uzatılması: Raporun geçerlilik süresi, sağlık kurulu tarafından lüzum görülmesi halinde aynı koşullarda en fazla 3 aya kadar daha uzatılabilir.
– Azami Ücretli İzin Süresi: Aynı kişi ve aynı vakaya dayalı olarak verilecek ücretli refakat izninin toplam süresi 6 ayı geçemez. 6 aylık ücretli refakat izni süresi tamamlandıktan sonra, memurun talebi üzerine 657 sayılı Kanun’un 108/A maddesi uyarınca 18 aya kadar aylıksız (ücretsiz) refakat izni verilebilir. Ancak aylıksız izin aşamasına geçilirken hastanın genel durumunu değerlendiren yeni bir durum bildirir sağlık kurulu raporu tanzim edilmelidir.
– Tek Kişi Kuralı: Aynı hasta ve aynı dönem için birden fazla memur refakat izni kullanamaz. Örneğin karı-koca memur olan bir çift, hasta çocukları için aynı zaman diliminde aynı anda refakat iznine ayrılamazlar. İznin sırayla ve tek kişi tarafından kullanılması zorunludur.

İznin Erken Bitmesi ve Göreve Başlama Zorunluluğu:
İzin süresi devam ederken hastanın iyileşmesi, taburcu olması veya vefat etmesi gibi refakati gerektiren durumun ortadan kalkması halinde memur, izin süresinin bitmesini beklemeden derhal görevine dönmekle yükümlüdür. İzin süresi bitiminde veya mazeretin sona ermesine rağmen görevine başlamayan memurlar, izinsiz ve özürsüz olarak görevlerini terk etmiş sayılarak haklarında 657 sayılı Kanun’un disiplin cezaları ve müstafi (çekilmiş) sayılmaya ilişkin ağır yaptırımları uygulanır.

4. Özel Hastanelerden Alınan Refakat Raporları Geçerli Midir?

Uygulamada idarelerin ve insan kaynakları birimlerinin en çok tereddüt ettiği hususlardan biri de özel sağlık hizmeti sunucularından (özel hastanelerden) alınan üç hekimli sağlık kurulu raporlarının kabul edilip edilmeyeceğidir.

Bakanlık görüş yazısında, Sağlık Raporları Yönetmeliği’nin 54. maddesinin 3. fıkrasına atıfta bulunularak bu konudaki hukuki belirsizlik tamamen ortadan kaldırılmıştır.

Özel Sağlık Hizmeti Sunucularından Alınan Raporların Geçerlilik Şartları:
Özel bir hastaneden alınan refakat iznine esas sağlık kurulu raporunun kamu idarelerince geçerli kabul edilebilmesi için şu iki temel şartın bir arada bulunması zorunludur:
1. Rapora esas ilgili uzmanlık dalının (branşın) özel hastanenin Sağlık Bakanlığı ruhsatında kayıtlı bulunması,
2. Bu branştaki kurul üyesi hekimin söz konusu özel hastanede tam gün esasına göre çalışıyor olması.

Bu iki şartı sağlayan özel sağlık kuruluşları tarafından usulüne uygun olarak düzenlenen üç hekimli sağlık kurulu raporları, kamu hastanelerinden alınan raporlar gibi hukuken tamamen geçerlidir ve kamu idareleri tarafından refakat iznine esas alınmak zorundadır.

Devlet memurlarının yakınlarının ağır hastalık veya kaza durumlarında aylık ve özlük hakları korunarak refakat izni kullanabilmeleri, mevzuata uygun olarak tanzim edilmiş bir sağlık kurulu raporunun mevcudiyetine bağlıdır.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın resmi görüşü doğrultusunda özetlemek gerekirse:
1. Refakat raporu mutlaka en az 3 uzman hekimden oluşan sağlık kurulu tarafından düzenlenmelidir; tek hekim veya poliklinik raporları kesinlikle geçersizdir.
2. Raporda “hayati tehlikenin bulunduğu” ve “sürekli ve yakın bakım gerektiği” ifadeleri tereddüde yer vermeyecek şekilde açıkça yazılmalıdır. Bu ifadelerden birinin eksik olması halinde idarenin izin verme yetkisi bulunmamaktadır.
3. Rapor tek seferde en fazla 3 ay, aynı hastalık ve vaka için toplamda en fazla 6 ay süreli düzenlenebilir.
4. Özel hastanelerden alınan raporlar; ilgili branşın hastane ruhsatında kayıtlı olması ve hekimlerin tam gün çalışması şartıyla kamu idarelerince geçerli kabul edilmektedir.